Jak sprawdzić czy mam miażdżycę i kiedy zacząć się martwić?

Miażdżyca to jedna z najczęstszych chorób cywilizacyjnych, która przez wiele lat może przebiegać bezobjawowo, prowadząc stopniowo do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Rozwijając się powoli i podstępnie, bywa wykrywana zbyt późno, kiedy dochodzi już do niedokrwienia narządów lub powikłań zagrażających życiu. Sprawdzenie, czy masz miażdżycę, opiera się na rozpoznaniu objawów oraz wykonaniu odpowiednich badań diagnostycznych. O tym, kiedy warto się zaniepokoić i jak precyzyjnie ocenić ryzyko zachorowania, przeczytasz poniżej.

Czym jest miażdżyca i jak się rozwija?

Miażdżyca to przewlekła choroba polegająca na odkładaniu się złogów cholesterolu – tzw. blaszek miażdżycowych – w ścianach tętnic. Powoduje to stopniowe zwężenie światła naczynia, zmniejszenie przepływu krwi i upośledzenie ukrwienia poszczególnych narządów. Proces ten rozpoczyna się od mikroskopijnych uszkodzeń warstwy wewnętrznej naczyń, prowadzących do odkładania LDL, rozwoju stanu zapalnego i formowania blaszek, które następnie mogą ulec zwapnieniu[1][4][7].

Miażdżyca rozwija się latami, zwykle bez widocznych symptomów. Często proces ten inicjuje się już w dzieciństwie, a pierwsze objawy występują zwykle po 50. roku życia, choć współcześnie coraz częściej dotyczy to także młodszych dorosłych, głównie z powodu czynników takich jak otyłość, niezdrowa dieta, siedzący tryb życia czy nadciśnienie[1][4]. Najczęstsze miejsca rozwoju zmian to: tętnice wieńcowe serca, tętnice szyjne, kończyn dolnych oraz naczynia jamy brzusznej i nerkowe[1][3][6].

Najważniejsze objawy miażdżycy – na co zwracać uwagę?

Objawy miażdżycy zależą od tego, która grupa tętnic została dotknięta zmianami. Na ogół pierwsze symptomy miażdżycy pojawiają się dopiero wtedy, gdy zwężenie naczyń znacznie ogranicza dopływ krwi do danego narządu. Do najczęstszych objawów należą:

• Bóle i skurcze łydek podczas chodzenia (chromanie przestankowe) pojawiające się po pokonaniu określonego dystansu i ustępujące w spoczynku, charakterystyczne dla miażdżycy kończyn dolnych[3][4]
• Bóle w klatce piersiowej (dławica piersiowa) sugerujące miażdżycę tętnic wieńcowych prowadzącą do choroby niedokrwiennej serca[6]
• Zawroty głowy, zaburzenia widzenia, przejściowe niedowłady czy zaburzenia mowy – objawy miażdżycy tętnic szyjnych lub kręgowych, mogące sygnalizować przejściowe niedokrwienie mózgu (TIA) lub zwiększone ryzyko udaru[1][6]
• Uczucie drętwienia, kłucia, mrowienia i zimna w stopach występujące niezależnie od temperatury przy miażdżycy kończyn dolnych[2]

Kiedy pojawiają się takie objawy, należy bezzwłocznie zgłosić się do lekarza. Również pojawienie się chromania przestankowego (ból nóg przy wysiłku ustępujący w spoczynku) jest sygnałem alarmowym[3]. U części pacjentów objawy rozwijają się skokowo – jednym z poważniejszych skutków może być nagłe pogorszenie (np. udar lub zawał)[6][4].

Diagnostyka – jak sprawdzić, czy mam miażdżycę?

Podstawą rozpoznania są przede wszystkim: analiza objawów klinicznych, badania laboratoryjne oraz badania obrazowe naczyń. Zawsze należy przeprowadzić dokładny wywiad dotyczący czynników ryzyka, takich jak wiek powyżej 50 lat, otyłość, nadciśnienie, cukrzyca, nieprawidłowa dieta czy brak ruchu[1][7][4].

Kluczowe znaczenie mają:

• Oznaczenie profili lipidowych we krwi – przede wszystkim stężenia cholesterolu całkowitego, LDL, HDL oraz triglicerydów. Ich nieprawidłowe wartości są głównym markerem ryzyka rozwoju miażdżycy[9][7]
• USG Doppler tętnic (szczególnie szyjnych i kończyn dolnych) pozwala na wykrycie zmian i określenie stopnia zwężenia światła naczyń[9][4]
• Zaawansowane badania obrazowe, takie jak angiografia czy tomografia komputerowa, umożliwiają precyzyjną ocenę rozległości i lokalizacji zmian miażdżycowych[7]

Specjaliści zwracają również uwagę na znaczenie monitorowania objawów sugerujących niedokrwienie określonych narządów. U osób z już rozpoznaną miażdżycą lub z podejrzeniem tej choroby wskazane są regularne kontrole i badania kontrolne[4][7][9].

Kiedy się martwić? Alarmujące symptomy i momenty, których nie wolno lekceważyć

O miażdżycy należy zacząć się niepokoić szczególnie wtedy, gdy:

• Pojawiają się objawy sugerujące ograniczenie przepływu krwi w kończynach dolnych – ból, mrowienie lub drętwienie nóg podczas chodzenia, które ustępuje po odpoczynku[3][2]
• Odczuwasz ból wieńcowy w klatce piersiowej – także w sytuacjach stresowych, podczas wysiłku fizycznego, lub w nocy[6]
• Pojawiają się przejściowe zaburzenia widzenia, niedowłady, zawroty głowy, utrata przytomności czy problemy z mową – mogą to być zwiastuny udaru niedokrwiennego mózgu[1][6]
• Występuje uczucie zimnych stóp, owrzodzenia, zmiany troficzne skóry – to objawy zaawansowanych zmian w naczyniach kończyn[2][3]

Jeśli w rodzinie występują choroby sercowo-naczyniowe, a ty masz dodatkowe czynniki ryzyka (otyłość, cukrzyca etc.), warto przeprowadzać profilaktyczne badania już nawet po 40. roku życia lub wcześniej, jeśli pojawią się niepokojące symptomy[1][4][5]. Miażdżyca bywa przyczyną zgonów z powodu powikłań takich jak zawał serca czy udar mózgu, dlatego szybka reakcja i diagnostyka są kluczowe.

Profilaktyka i dalsze kroki po wykryciu ryzyka miażdżycy

Zdiagnozowanie obecności miażdżycy lub podwyższonego ryzyka jej rozwoju wymaga wdrożenia odpowiedniej profilaktyki i leczenia. Najistotniejszymi elementami są tutaj:

• Kontrola czynników ryzyka – normalizacja masy ciała, zdrowa dieta, zwiększenie aktywności fizycznej, leczenie nadciśnienia i cukrzycy
• Farmakoterapia, szczególnie stosowanie leków obniżających poziom cholesterolu (statyny) oraz ciśnienie tętnicze
• Regularne wykonywanie badań profilaktycznych i konsultacje kardiologiczne lub angiologiczne[1][3][7][9]

Włączenie leczenia oraz zmian w stylu życia znacznie spowalnia proces odkładania się blaszek miażdżycowych i pozwala na zmniejszenie ryzyka najpoważniejszych powikłań[1][4][9].

Podsumowanie – jak sprawdzić czy mam miażdżycę?

Aby zweryfikować, czy dotyczy cię miażdżyca, należy przede wszystkim zwrócić uwagę na objawy wskazujące na niedokrwienie narządów, wyjść z profilaktyką naprzeciw ryzyka oraz wykonać podstawowe badania laboratoryjne i obrazowe wskazane przez lekarza. Regularna diagnostyka w połączeniu ze zdrowym stylem życia stanowi najskuteczniejszą ochronę przed rozwojem powikłań tej choroby. Jeśli pojawiły się u ciebie opisane wyżej objawy, nie zwlekaj z konsultacją medyczną i dalszą diagnostyką.

Źródła:

1. https://www.cefarm24.pl/czytelnia/zdrowie/choroby-i-terapie/miazdzyca-objawy-zapobieganie-i-leczenie/
2. https://diag.pl/pacjent/artykuly/miazdzyca-konczyn-dolnych-przyczyny-objawy-badania/
3. https://babkamedica.pl/wpis/258,miazdzyca-objawy-leczenie-profilaktyka
4. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/objawy-miazdzycy-jak-rozpoznac-chorobe/
5. https://upacjenta.pl/poradnik/miazdzyca
6. https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/informacje/definicje/54556,miazdzyca-objawy-przyczyny-i-leczenie
7. https://dpmed.pl/blog/miazdzyca-objawy-badania-leczenie/
8. https://www.medicare.pl/artykuly/czym-jest-miazdzyca-objawy-przyczyny-i-leczenie.html
9. https://www.synevo.pl/akademia-zdrowia/miazdzyca-objawy-przyczyny-prowiklania/