Ile można być na diecie ketogenicznej bez ryzyka dla zdrowia?

Dieta ketogeniczna, oparta na bardzo niskiej podaży węglowodanów i wysokim spożyciu tłuszczów, budzi dużą popularność ze względu na szybkie efekty w kontroli wagi i glikemii. Kluczowe pytanie brzmi: ile można być na diecie ketogenicznej bez ryzyka dla zdrowia? Odpowiedź zależy od czasu stosowania, indywidualnych uwarunkowań zdrowotnych oraz jakości stosowanej diety. Krótkoterminowe protokoły (tygodnie do 3–6 miesięcy) zwykle uznaje się za bezpieczne u osób zdrowych pod nadzorem, jednak długotrwałe stosowanie niesie rosnące ryzyko metaboliczne i wymaga monitorowania lekarskiego[1][4].

Mechanizm ketozy i ramy czasowe stosowania diety ketogenicznej

Dieta ketogeniczna polega na ograniczeniu węglowodanów do poziomu zwykle <20–50 g dziennie, zwiększeniu podaży tłuszczów i umiarkowanym udziale białka. Efektem jest wejście w stan ketozy, czyli podwyższonego stężenia ciał ketonowych we krwi. Organizm, przy braku dostatecznej ilości glukozy, adaptuje się do wykorzystywania tłuszczów oraz ketonów jako głównego paliwa [1][4].

Proces ketoadaptacji następuje w ciągu dni do kilku tygodni od wprowadzenia ograniczeń węglowodanowych. Literatura wyróżnia stosowanie krótkoterminowe (zazwyczaj tygodnie do kilku miesięcy) oraz długoterminowe (powyżej 6 miesięcy), przy czym profil bezpieczeństwa znacząco się różni w obu okresach [1][4].

Krótkoterminowe bezpieczeństwo diety ketogenicznej

Stosowanie diety ketogenicznej przez okres do 3–6 miesięcy uznaje się za względnie bezpieczne dla zdrowych osób dorosłych, jeśli odbywa się pod kontrolą medyczną. W tym czasie obserwuje się szybkie obniżenie masy ciała, poprawę parametrów glikemii u części osób z cukrzycą typu 2 oraz korzystny wpływ na niektóre czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego [1][4]. Metaanaliza 13 badań (1415 uczestników) wykazała, że po roku korzyść dla utraty masy ciała wynosiła średnio 0,91 kg na korzyść keto względem diet niskotłuszczowych [4].

Najczęstsze przejściowe skutki uboczne obejmują tzw. „keto-grypę” (zmęczenie, bóle głowy, zaburzenia trawienne), zwykle ustępujące po kilku dniach adaptacji [4][5].

Długoterminowe ryzyko i ograniczenia stosowania diety ketogenicznej

Długoterminowe stosowanie diety ketogenicznej (miesiące–lata) wiąże się z narastającym ryzykiem metabolicznych powikłań. U ludzi potwierdzono pojedyncze przypadki stłuszczenia wątroby, wzrostu LDL, kamicy nerkowej, niedoborów mikroskładników i zaburzeń metabolizmu glukozy [4][5]. Dane z badań na zwierzętach wskazują, że wielomiesięczna ketoza może prowadzić do hiperlipidemii, nietolerancji glukozy i zaburzeń funkcji wątroby [3][2]. Wymaga to dużej ostrożności przy wnioskowaniu na populacji ludzkiej, ponieważ eksperymenty zwierzęce, choć alarmujące, nie zawsze przekładają się bezpośrednio na kliniczne konsekwencje u człowieka [2][3].

Kliniczną ilustracją długoterminowej ketogennej interwencji jest leczenie padaczki lekoopornej u dzieci. Terapia ta przebiega latami, zawsze pod ścisłym nadzorem specjalistycznym i z monitorowaniem kluczowych parametrów biochemicznych [1]. Obecnie nie ma wystarczających długoterminowych danych bezpieczeństwa dla zdrowych dorosłych stosujących dietę ketogeniczną przez wiele lat z powodów profilaktycznych lub odchudzających [1][4].

Monitorowanie zdrowia podczas stosowania diety ketogenicznej

Kluczowe w ocenie ryzyka związanych z dietą ketogeniczną jest regularne monitorowanie:

• profilu lipidowego (LDL, HDL, triglicerydy),
• funkcji wątroby,
• parametrów nerkowych,
• elektrolitów,
• poziomu ketonów, glukozy,
• stanu odżywienia (witamin i minerałów) [4][7].

Ocenę stanu zdrowia i wyników badań powinno się prowadzić wraz z lekarzem lub wykwalifikowanym dietetykiem. Należy dostosować częstotliwość kontroli zależnie od czasu stosowania diety i wyjściowych schorzeń [4][7].

Jakość tłuszczów, niedobory i konieczność suplementacji

Jakość tłuszczów spożywanych podczas diety ketogenicznej jest równie ważna jak ich ilość. Wysoka podaż tłuszczów nasyconych może podnosić LDL i zwiększać ryzyko sercowo-naczyniowe, dlatego zaleca się wybieranie tłuszczów jedno- i wielonienasyconych [4].

Ograniczone spożycie owoców, warzyw oraz zbóż może przyczyniać się do niedoborów mikroskładników (magnez, potas, witaminy z grupy B). Zwiększa to ryzyko rozwoju kamicy nerkowej przez wzrost wydalania wapnia i kwasu moczowego [8][5]. W niektórych przypadkach wskazana jest suplementacja minerałów i witamin, zawsze poprzedzona oceną rzeczywistych niedoborów [4][5][8].

Praktyczne zalecenia i podsumowanie ryzyka w kontekście długotrwałości

Bezpieczny czas stosowania diety ketogenicznej u zdrowych dorosłych w większości źródeł określa się na do 3–6 miesięcy pod nadzorem, w optymalnych warunkach z wyważonym składem tłuszczów i kontrolą stanu odżywienia [1][4]. Przy dłuższym stosowaniu konieczna jest ścisła indywidualizacja, regularne monitorowanie i gotowość do zakończenia protokołu w przypadku niepożądanych zmian metabolicznych [4][7].

Trwają nowe badania oceniające długoterminowe bezpieczeństwo, zarówno w populacjach specjalnych (epilepsja), jak i eksperymentalnie (studia zwierzęce). Obecną wiedzę podsumowuje stwierdzenie, iż dieta ketogeniczna może być przydatna krótkoterminowo, jednak niewłaściwe stosowanie lub długotrwała ekspozycja bez kontroli stwarzają istotne ryzyko zdrowotne [3][2][4].

Podsumowanie: ile można być na diecie ketogenicznej bez ryzyka?

Optymalny okres bezpiecznego stosowania diety ketogenicznej przez osobę dorosłą to zazwyczaj 3–6 miesięcy, przy odpowiednim nadzorze i monitorowaniu zdrowia [1][4]. Dłuższa interwencja, pomimo doniesień o skuteczności u dzieci z padaczką, u innych grup wymaga rzetelnej oceny ryzyka, wykluczenia przeciwwskazań i regularnej kontroli medycznej. Dieta ketogeniczna nie jest rekomendowana do wieloletniego stosowania bez indywidualnej diagnostyki i specjalistycznej opieki [4][5][1].

Źródła:

• [1] https://ketomania.eu/jak-dlugo-mozna-stosowac-diete-keto-bezpieczenstwo-i-efekty-dlugoterminowe/
• [2] https://psychiatraplus.pl/czy-dieta-keto-jest-zdrowa-i-bezpieczna-metaboliczne-skutki-dlugotrwalego-stosowania-diety-ketogenicznej/
• [3] https://www.termedia.pl/diabetologia/Dlugotrwale-stosowanie-diety-ketogenicznej-moze-zaburzac-metabolizm,64553.html
• [4] https://ncez.pzh.gov.pl/zdrowe-odchudzanie/dieta-ketogeniczna-w-swietle-badan-naukowych/
• [5] https://www.monz.pl/pdf-145972-73419?filename=73419.pdf
• [7] https://www.wygodnadieta.pl/blog/dieta-ketogeniczna-wady-ryzyka
• [8] https://dietly.pl/blog/dieta-keto-przeciwwskazania-byc-moze-nie-jest-dla-ciebie